Tới nội dung chính
Bài viết

Khi nam giới "độc quyền" làm báo (Phần 2)

Sang đến thế kỉ hai mươi, làng báo Sài Gòn chào đón sự ra đời của "Nông cổ mín đàm" vào năm 1901, một tờ báo chuyên về chuyện canh nông và thương mại. Báo thường xuyên dành vị trí trang đầu vốn dùng để đăng xã luận cho chuyên mục "Thương cổ luận" bàn tình hình và phương pháp buôn bán, làm ăn. Bên cạnh đó, kĩ thuật trồng trọt, chăn nuôi, các công nghệ mới và giá nông phẩm cùng các mặt hàng xuất khẩu cũng là chủ đề thường thấy của tờ báo này. Song, báo cũng có các mục đăng tin, và đặc biệt là mục "Thơ ca" đăng tiểu thuyết Trung Quốc (nổi bật là "Tam Quốc Chí"), thơ xướng hoạ và thơ luân lý. Đến năm 1907, làng báo lại chào đón thêm "Lục tỉnh tân văn" do Gilbert Trần Chánh Chiếu làm chủ bút. Bên cạnh việc đăng các văn kiện chính thức, các tin trong nước và quốc tế, tiểu thuyết và thơ phú, "Lục tỉnh tân văn" còn là nơi vận động cho phong trào Minh Tân (một hình thức của việc Duy Tân). Đáng chú ý trên tờ báo này là những bài viết khéo léo lên án chế độ thực dân bằng những ẩn dụ và lối nói bóng gió. Trong những năm sau đó, "Nông cổ mín đàm" và "Lục tỉnh tân văn" thường xuyên có các cuộc bút chiến, luận đàm qua lại, từ các chủ đề như thế nào mới là văn minh, cho đến thực hư về phong trào Minh Tân. Nhà báo Ái Lan trên số thứ 100 của tạp chí Bách Khoa đăng năm 1961 đã nhận xét về báo chí giai đoạn này là "không khác chi mấy" về mặt nội dung với các chuyên mục tương tự song về văn phạm thì khác xa so với thời đại của tác giả, đôi khi "ngây ngô không kém trào lộng". Tuy vậy, sau khi Gilbert Chiếu bị bắt vào năm 1908, tờ "Lục tỉnh tân văn" đã quay trở lại làm một tờ báo phục vụ chính quyền thuộc địa, đăng bản dịch các công văn, nghị định của những nhà cầm quyền.

Trong khi đó, ở Bắc Kỳ, vào năm 1905, Đại Việt Tân Báo được xuất bản bằng chữ Hán và chữ quốc ngữ, với tư cách là một tờ báo nửa chính phủ, nửa tư nhân. Đến năm 1907, tờ báo chữ Hán "Đại Nam đồng văn nhật báo" được đổi tên thành "Đăng cổ tùng báo" và chuyển từ chữ Hán sang song ngữ Hán và quốc ngữ. Đứng sau tờ báo này lúc bấy giờ là Nguyễn Văn Vĩnh, sáng lập viên của các hội, các trường như Trường Đông Kinh Nghĩa Thục, Hội Trí Tri, Hội Dịch Sách, và Hội Giúp đỡ Người Việt sang Pháp học. Cũng chính vì vậy, "Đăng cổ tùng báo" trở thành một diễn đàn kêu gọi canh tân, và là cơ quan ngôn luận Đông Kinh Nghĩa Thục.

Có thể thấy, trong những năm phôi thai của báo chí Việt Nam, tuy số lượng báo không nhiều, tuy việc xuất bản, phân phối và duy trì những tờ báo này là vô cùng khó khăn, song không khí của làng báo đã khá sôi nổi, đặt nền tảng cho các tạp chí và tờ báo chuyên biệt. Trong số tiếp theo của chuyên mục này, hãy cùng Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam tìm hiểu về một người phụ nữ viết "nhời đàn bà" - nữ chủ bút đầu tiên của làng báo Việt Nam.

Trang bìa số thứ nhất báo "Nông cổ mín đàm"
Trang bìa số thứ nhất báo "Nông cổ mín đàm"
Bìa số 793 "Đăng cổ tùng báo"
Bìa số 793 "Đăng cổ tùng báo"
Tài liệu tham khảo
Diệu Trang - 13-11-2023